Ngày 09/8/1997, Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa, tên thật là Phạm Quang Lễ, qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Ngày 09/8/2026, là 29 năm ngày ông đi xa – 29 năm kể từ ngày một trong những nhà khoa học, kỹ sư quân sự tiêu biểu nhất của Việt Nam thế kỷ XX trở về với đất mẹ.
Sinh ngày 13/9/1913 tại huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, Phạm Quang Lễ là một trí thức có học vấn đặc biệt. Sau nhiều năm học tập và nghiên cứu ở nước ngoài, ông trở về Tổ quốc năm 1946, mang theo một khối lượng lớn tài liệu về vũ khí và kỹ thuật.
Cuối năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao ông trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới, trực tiếp tổ chức nghiên cứu, chế tạo vũ khí phục vụ kháng chiến. Người đặt cho ông bí danh Trần Đại Nghĩa – cái tên đã gắn với ông suốt cuộc đời.
Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí quan trọng như súng Bazooka, súng không giật SKZ và đạn bay, góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ngày 28/5/1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Năm 1952, ông trở thành một trong những Anh hùng Lao động đầu tiên của nước ta. Năm 1966, ông được bầu làm Viện sĩ nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô.
Nhưng di sản của Trần Đại Nghĩa không chỉ nằm trên những chiến trường.
Sau Cách mạng Tháng Tám và những năm tháng trực tiếp phục vụ quốc phòng, ông tiếp tục được giao nhiều trọng trách trong công cuộc xây dựng đất nước: từ công tác kỹ thuật, khoa học đến giáo dục và đào tạo.
Đặc biệt, khi Trường Đại học Bách khoa Hà Nội được thành lập năm 1956, Thiếu tướng, Giáo sư Trần Đại Nghĩa được bổ nhiệm làm Giám đốc đầu tiên của trường – tiền thân chức danh Hiệu trưởng ngày nay.
Một con người từng nghiên cứu vũ khí giữa rừng Việt Bắc, từng góp phần xây dựng ngành quân giới trong kháng chiến, lại trở thành người đặt những viên gạch đầu tiên cho một trong những trung tâm đào tạo kỹ thuật lớn nhất cả nước.
Đó chính là một trong những nét đặc biệt trong cuộc đời Trần Đại Nghĩa:
Ông dùng khoa học để bảo vệ Tổ quốc trong chiến tranh, và dùng khoa học để xây dựng đất nước trong hòa bình.
Ông còn đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng như Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam...
Những đóng góp ấy góp phần đặt nền móng cho khoa học – kỹ thuật quân sự, công nghiệp quốc phòng và sự nghiệp đào tạo nhân lực kỹ thuật của Việt Nam.
29 năm sau ngày ông đi xa, tên tuổi Trần Đại Nghĩa vẫn hiện diện trong những con đường, ngôi trường, công trình khoa học và trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt.
Từ Phạm Quang Lễ – người thanh niên Vĩnh Long mang khát vọng khoa học trở về Tổ quốc – đến Trần Đại Nghĩa – vị tướng, nhà khoa học, nhà giáo dục đã dành trọn trí tuệ cho đất nước.
Một cuộc đời đi qua chiến tranh và hòa bình, nhưng chỉ có một hướng:
HƯỚNG VỀ TỔ QUỐC.
Thành kính tưởng niệm Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa – người con ưu tú của Vĩnh Long, nhà khoa học lớn và một trong những người đặt nền móng cho khoa học kỹ thuật quân sự, công nghiệp quốc phòng Việt Nam./.
St #K60
Nguồn: Fp Tự Hào Việt Nam
