Lừa đảo trực tuyến đang gia tăng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đánh vào tâm lý chủ quan, lòng tin và nhu cầu kiếm tiền nhanh của nhiều người. Nhận diện đúng chiêu trò, cảnh giác trước thông tin bất thường và chủ động phòng ngừa là cách tốt nhất để bảo vệ tài sản, an toàn cá nhân.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một phần không thể thiếu của đời sống xã hội. Cùng với những tiện ích to lớn mà internet, mạng xã hội và các nền tảng số mang lại, các loại tội phạm công nghệ cao cũng có thêm môi trường để hoạt động ngày càng tinh vi, phức tạp. Trong đó, lừa đảo trực tuyến nổi lên là một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay, bởi không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm xói mòn niềm tin, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và sự an toàn của mỗi người dân.
Thực tế cho thấy, các đối tượng lừa đảo không còn sử dụng những cách thức đơn giản, dễ nhận biết như trước mà ngày càng “đóng vai” khéo léo hơn, lợi dụng tâm lý cả tin, nôn nóng, thiếu cảnh giác của người dân để chiếm đoạt tài sản. Chúng giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng, đơn vị giao hàng, điện lực, bảo hiểm xã hội, thậm chí giả cả người thân, bạn bè để tạo lòng tin rồi dẫn dụ nạn nhân vào bẫy. Chỉ một cuộc gọi, một tin nhắn hay một đường link lạ cũng có thể khiến người nhẹ dạ mất cảnh giác và rơi vào tình trạng bị chiếm đoạt tài khoản, mất tiền trong tích tắc.
Một thủ đoạn rất phổ biến là mạo danh cán bộ cơ quan nhà nước hoặc nhân viên ngân hàng để yêu cầu “xác minh thông tin”, “nộp phạt”, “khóa tài khoản”, “hoàn tiền”, “cập nhật hồ sơ” hoặc “hỗ trợ điều tra”. Với giọng điệu nghiêm trọng, khẩn cấp, các đối tượng thường tạo áp lực tâm lý, buộc nạn nhân phải làm theo ngay lập tức mà không kịp kiểm tra. Khi người dân cung cấp mã OTP, số căn cước công dân, mật khẩu tài khoản hay bấm vào đường link độc hại, chúng lập tức chiếm quyền truy cập và rút tiền hoặc sử dụng thông tin cá nhân vào mục đích xấu.
Bên cạnh đó, chiêu trò giả danh người thân, bạn bè để vay tiền, nhờ chuyển khoản hộ cũng khiến nhiều người mất cảnh giác. Đối tượng thường xâm nhập tài khoản Facebook, Zalo, Telegram hoặc các ứng dụng nhắn tin rồi nhắn với nội dung khẩn cấp như đang bệnh, đang bị kẹt, cần tiền gấp. Vì tin tưởng mối quan hệ quen biết, nhiều người đã chuyển tiền ngay mà không gọi điện xác minh lại. Chỉ đến khi liên hệ trực tiếp thì mới biết tài khoản bị chiếm đoạt. Đây là dạng lừa đảo đánh trúng tình cảm, lòng tin và sự vội vàng của nạn nhân.
Một nhóm thủ đoạn khác đang gia tăng là các lời mời gọi “đầu tư siêu lợi nhuận”, “làm nhiệm vụ nhận hoa hồng”, “việc nhẹ lương cao”, “cộng tác viên online”, “mua hàng được trả thưởng” hoặc tham gia các sàn giao dịch, ứng dụng tài chính không rõ nguồn gốc. Ban đầu, đối tượng thường cho nạn nhân thấy lợi nhuận nhỏ để tạo niềm tin, sau đó dụ nạp số tiền lớn hơn với lời hứa lãi cao, thu hồi vốn nhanh. Khi người dân chuyển tiền nhiều hơn, chúng sẽ khóa tài khoản, cắt liên lạc, chiếm đoạt toàn bộ.
Đáng chú ý, nhiều đối tượng còn lập website, fanpage, ứng dụng giả mạo sàn thương mại điện tử, ngân hàng, hãng hàng không, công ty du lịch, dịch vụ công, thậm chí giả mạo cả các chương trình tri ân, khuyến mãi. Chúng tung ra những lời chào mời hấp dẫn như hoàn tiền, tặng quà, giảm giá sâu, bán hàng giá rẻ, nhưng mục đích thực chất là dụ người dân bấm vào đường link, nhập thông tin cá nhân, cài đặt ứng dụng độc hại hoặc chuyển tiền vào tài khoản của chúng. Với công nghệ ngày càng phát triển, một số đối tượng còn sử dụng hình ảnh, video, âm thanh giả mạo để tăng độ tin cậy, khiến người dùng rất khó phân biệt nếu thiếu kỹ năng nhận diện.
Trước thực trạng đó, việc phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu. Mỗi người dân cần ghi nhớ nguyên tắc cơ bản: tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu, mã PIN, thông tin tài khoản ngân hàng, số căn cước công dân hoặc hình ảnh giấy tờ cá nhân cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hay đường link lạ. Cơ quan chức năng, ngân hàng, doanh nghiệp uy tín không bao giờ yêu cầu người dân làm việc này qua các kênh không chính thức.
Khi nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn có nội dung bất thường, cần giữ bình tĩnh, không hoảng loạn, không làm theo ngay. Người dân phải chủ động xác minh lại qua số điện thoại, website, ứng dụng chính thức hoặc liên hệ trực tiếp với người được nhắc tới. Nếu có yêu cầu chuyển tiền gấp, càng phải kiểm tra kỹ. Một phút bình tĩnh có thể giúp tránh được thiệt hại lớn. Ngược lại, chỉ một phút nôn nóng có thể khiến người dân mất tiền, mất thông tin và mất cả niềm tin.
Ngoài ra, không nên bấm vào các đường link lạ, không quét mã QR không rõ nguồn gốc, không cài đặt ứng dụng ngoài kho ứng dụng chính thống. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, cần lưu lại tin nhắn, số điện thoại, đường link, ảnh chụp màn hình để làm bằng chứng và báo ngay cho cơ quan công an hoặc ngân hàng. Càng báo sớm, khả năng ngăn chặn và xử lý càng cao.
Để phòng, chống lừa đảo trực tuyến hiệu quả, không chỉ cần sự cảnh giác của từng cá nhân mà còn cần sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và chính quyền các cấp. Gia đình cần thường xuyên nhắc nhở con em, người cao tuổi về các thủ đoạn mới. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng an toàn số cho học sinh, sinh viên. Cơ quan, đơn vị cần tuyên truyền cho cán bộ, công chức, người lao động. Lực lượng công an, ngân hàng, viễn thông và các doanh nghiệp công nghệ cần phối hợp chặt chẽ để cảnh báo sớm, ngăn chặn kịp thời, xử lý nghiêm minh các đường dây lừa đảo.
Trong thời đại số, an toàn thông tin là một phần của an toàn xã hội. Mỗi người dân cần tự trang bị cho mình “lá chắn” nhận thức, biết nghi ngờ đúng lúc, kiểm chứng đúng cách và hành động đúng quy trình. Không tham lợi trước mắt, không cả tin vào những lời hứa hẹn quá dễ dàng, không để cảm xúc lấn át lý trí - đó là những nguyên tắc đơn giản nhưng rất hiệu quả để tự bảo vệ mình.
Lừa đảo trực tuyến sẽ còn tiếp diễn với nhiều biến tướng mới, nhưng nếu mỗi người dân nâng cao cảnh giác, các cơ quan chức năng chủ động vào cuộc và cả cộng đồng cùng chung tay, thì những thủ đoạn tinh vi ấy sẽ khó có đất sống. Phòng tránh tốt lừa đảo trực tuyến không chỉ là bảo vệ tài sản cá nhân, mà còn góp phần giữ vững an ninh, trật tự, xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, văn minh, phục vụ tốt hơn cho sự phát triển của địa phương và đất nước.
THÁI VĂN KHỞI
